آنتی بادی مونوکلونال (پادتن تک‌ دودمانی) چیست

آنتی بادی مونوکلونال (پادتن تک‌دودمانی) چیست؟ (قسمت اول)

آنتی بادی ها گروهی از گلیکوپروتیین های مشابه ساختاری و عملکردی هستند که در پاسخ به مواجهه با جسم خارجی یا آنتی ژن در ژن در بدن تولید می شوند. عملکرد آنتی بادی ها اتصال به آنتی ژن و ممانعت از اتصال آن به گیرنده های روی سلول های هدف و نیز پوشاندن میکروارگانیزم های مهاجم به منظور شناسایی و تخریب توسط سایر اجزای سیستم ایمنی است. در سرم خون هر فرد بين ۱۰⁷ تا ۱۰^۹ مولكول مختلف آنتی بادی وجود دارد و با اين وجود تعيين دقيق ساختمان مولكول های آنتی بادی امكان پذير نيست زيرا سرم حاوي مخلوطی از آنتی بادی ها است كه توسط كلون های مختلف لنفوسيتی B توليد می شوند كه اصطلاحاً آنتی بادی های پلی كلونال (پادتن‌های چند دودمانی) ناميده می شوند.

اصطلاح آنتی‌بادی‌ مونوکلونال در مقابل آنتی‌بادی‌های پلی‌کلونال به کار می رود. تفاوت این دو نوع آنتی بادی در نام آنها است. “مونو” به یک واحد و “پلی” به چندین واحد اشاره دارد. آنتی بادی های مونوکلونال (که همچنین با نام moAbs یا mAbs هم شناخته می شوند) آنتی بادی هایی هستند که تنها از یک کلون لنفوسيتی B ترشح

ی بادی های پلی کلونال همان طور که گفته شد از چندین کلون لنفوسيتي B ترشح می شوند و به بیش از یک آنتی ژن متصل می شوند. نام عمومی داروهای آنتی می شوند (پادتن های تک دودمانی) و فقط به یک آنتی ژن متصل می شوند. آنتبادی مونوکلونال نیز اغلب شامل حروف “mab” در انتهای آنها است مانند Cetuximab که در درمان سرطان های سر و گردن و کولورکتال مورد استفاده قرار می گیرد.

دو كشف بزرگ علمی سبب دسترسي به آنتی بادی هايی شد كه امكان تعيين ساختمان آنها وجود داشت. اولين اكتشاف در خون و ادرار بيماران مبتلا به ميلوم مولتيپل يا تومور مونوكلونال پلاسماسل هاي توليدكننده آنتي بادي با ساختمان بيوشيميای يكسان بود و ايمونولوژيست ها توانستند اين آنتی بادی ها را به ميزان زيادي جدا نموده و مطالعه نمايند. كشف دوم كه مهمتر نيز بود ابداع تكنيكي براي توليد آنتی بادی های مونوكلونال بود كه در سال ١٩٧٥ توسط جورجزكوهلر (Kohler) و سزار ميلشتاين (Milstein) پايه گذاري شد و اين دو دانشمند روشي را براي ناميرا كردن (Immortal) سلول های ترشح كننده آنتی بادی مشتق از حيوانات ايمن شده ابداع كردند و اساس روش آنها توليد سلول های هيبريدوما (Hybridoma) بود.

دسترسي به جمعيت هاي هموژن آنتی بادی و سلول های توليدكننده اين مولكول ها منجر به تعيين ساختمان سه بعدي انواع آنتی بادی ها شد. تكنيك توليد مقادير نامحدود مولكول هاي يكسان آنتی بادی ويژه يك شاخص آنتی ژن خاص، علم ايمونولوژی را دگرگون نموده است و تأثيرات شگرفی در زمينه های تحقيقاتی مختلف و طب باليني داشته است. امروزه از فناوری های آنتی بادی نوترکیب و نمایش فاژی برای ساخت آنها استفاده می شود. با استفاده از روش های مهندسی آنتی بادی، آنتی بادی های تک دودمانی ای تولید شده اند که به ترتیب کاهش ایمونوژنیسیته عبارتند از: آنتی بادی مونوکلونال کایمریک (Chimeric)، انسانی شده (Humanized)، پریماتی (Primatized) و انسانی.

 بسیاری از آنتی بادی های مونوکلونال برای درمان سرطان مورد استفاده قرار می گیرند. این ها نوع خاصی از داروها هستند که در درمان هدفمند سرطان مفید واقع می شوند و به گونه ای طراحی شده اند تا بتوانند سلول های خاصی را هدف بگیرند. سلول های سرطانی پروتئین هایی دارند که پیام های ژنتیکی رشد و تقسیم بدون توقف را به آنها می رسانند و آنتی بادی های مونوکلونال دقیقاً همین پروتئین ها را هدف می گیرند. به عنوان مثال یکی از انواع این نوع داروها داروی ریتوکسیماب است که به پروتئین هایی به نام CD20 روی سلول های نوع B، در برخی از انواع سرطان ها می چسبد و باعث می شود تا سیستم ایمنی آنها را نابود کند.

فهرست داروهای مونوکلونال آنتی بادی موجود در ایران از سایت داروخانه 13 آبان از تارنمای زیر قابل دسترسی است.

http://ijbd.ir/article-1-211-fa.p=

نویسنده : دکتر سیّد حسام الدّین تفرشی – عضو هیأت علمی انستیتو پاستور ایران

برای دانلود فایل محتوای بالا لینک زیر را کلیک کنید.

آنتی بادی مونوکلونال چیست؟ (قسمت اول)